GLP-1 ilaçları nedir?
İlacın iştah ve sindirim üzerindeki etkisini sade dille anlattık.
Kısa cevap
İlaç iştahı azalttığı için az yediğiniz günlerde bile vücudun ihtiyacını karşılayan bir düzen kurmak gerekir. Her öğünde önce protein, gün boyunca yeterli su ve lif, küçük porsiyon ve yavaş yemek temel kurallardır. Bu düzen kas kaybını ve mide şikâyetlerini azaltmaya yardımcı olur.
GLP-1 kullanırken beslenme neden ayrı bir plan ister?
Semaglutid, tirzepatid ve liraglutid gibi ilaçlar iştahı azaltır ve midenin boşalmasını yavaşlatır. Bu yüzden çoğu kişi eskisinin yarısı kadar yer, bazen öğün atladığını fark etmez.
Az yemek tek başına sorun yaratmaz. Sorun, azalan tabakta protein, vitamin ve sıvının da azalmasıdır. GLP-1 kullanırken beslenme planı bu boşluğu kapatmak için yapılır.
- Kilo kaybının bir kısmı yağsız kütleden, yani kastan gidebilir.
- Az sıvı ve az lif kabızlığı artırır.
- Yağlı ve büyük öğünler bulantıyı ve reflüyü tetikleyebilir.
- Uzun süre az yemek vitamin ve mineral eksikliğine yol açabilir.
İlaç başlatma, doz ve bırakma kararı hekiminizindir. Beslenme planı bu kararın yanında yürür, onun yerine geçmez.
Tabağımda ne olmalı?
Basit bir kural işe yarar: önce protein, sonra sebze, en son tahıl. İştah erken kapandığı için tabağın en değerli kısmını önce yemek gerekir.
- Protein: avuç içi büyüklüğünde tavuk, balık, et, 2 yumurta, bir kâse süzme yoğurt ya da bir kepçe baklagil. Öğün başına yaklaşık 25–30 gram protein örnek bir hedeftir.
- Sebze: tabağın yarısı. Pişmiş sebze ilk haftalarda çiğe göre mideyi daha az yorar.
- Tahıl: yumruk kadar bulgur, tam buğday ekmeği ya da yulaf.
- Yağ: bir tatlı kaşığı zeytinyağı ya da birkaç ceviz yeterli.
Örnek bir öğle tabağı: 100 gram ızgara tavuk, yarım tabak zeytinyağlı fasulye, 3 kaşık bulgur pilavı, yanında ayran. Bu sadece örnektir. Kendi ihtiyacınız kilonuza, yaşınıza ve hareketinize göre değişir.
Günde kaç öğün yemeliyim?
Üç ana öğün ve bir iki küçük ara öğün çoğu kişiye uyar. Önemli olan sayı değil, öğünlerin küçük ve proteinli olmasıdır.
- Doymadan önce durun. Midede dolgunluk hissi geç gelir.
- Her lokmayı iyi çiğneyin, öğüne en az 20 dakika ayırın.
- Yatmadan 2–3 saat önce yemeyi bitirin.
- Hiç aç hissetmediğiniz günlerde de en az bir proteinli öğün yapın.
Ayrıntılı ihtiyaç hesabı için protein ihtiyacı sayfasına bakabilirsiniz.
Ne içmeliyim, ne kadar?
İştah azaldığında susama hissi de azalabilir. Yiyecekten gelen su da düştüğü için gün boyunca bilinçli içmek gerekir.
- Genel öneri günde 8–10 su bardağı sıvıdır. Kalp ya da böbrek hastalığı olanlarda miktar hekimle belirlenir.
- Yudum yudum için. Yemekle birlikte çok sıvı içmek doygunluğu ve bulantıyı artırabilir.
- Ayran, kefir, çorba ve sade maden suyu sıvıya sayılır.
- Şekerli ve gazlı içecekleri sınırlayın.
Su ve lifin birlikte nasıl ayarlanacağını su ve lif sayfasında anlattık.
Hangi yiyecekler şikâyetleri artırır?
Herkesin tetikleyicisi farklıdır. Ancak bazı yiyecekler GLP-1 kullananlarda sık sorun yaratır.
- Kızartma, kavurma, kremalı ve çok yağlı yemekler
- Büyük porsiyon hamur işi ve tatlı
- Gazlı içecekler ve çok baharatlı yemekler
- Alkol
Bunları tamamen yasaklamak gerekmez. Küçük porsiyonla deneyip bedeninizin tepkisini izlemek daha uygulanabilir bir yoldur. Bulantı, kabızlık ya da şişkinlik varsa yan etkiler ve beslenme rehberine göz atın. Şikâyetlerinizi belirti ve beslenme günlüğüne not edebilirsiniz.
Örnek bir gün nasıl görünür?
Aşağıdaki gün, iştahı belirgin azalmış biri için kurulmuş bir örnektir. Porsiyonlar küçük, her öğünde bir protein kaynağı var.
- Kahvaltı: 2 haşlanmış yumurta, bir dilim beyaz peynir, domates, salatalık, yarım dilim tam buğday ekmeği.
- Ara öğün: bir kâse süzme yoğurt ve bir avuç çilek.
- Öğle: mercimek çorbası, yanında küçük bir porsiyon ızgara köfte ve salata.
- Ara öğün: bir bardak kefir ya da ayran.
- Akşam: fırında balık, zeytinyağlı sebze, 2–3 kaşık bulgur.
Gün boyunca su şişesini yanınızda tutmak sıvı hedefini kolaylaştırır. Daha fazla seçenek için örnek günlük menü yazısına bakabilirsiniz. Alışverişe çıkmadan önce haftalık market listesini yazdırabilirsiniz. Dışarıda yiyeceğiniz günler için restoranda ne sipariş edilir sayfasında mekân mekân örnek sipariş var.
Kas kaybını beslenmeyle nasıl azaltırım?
Kası korumanın iki ayağı vardır: yeterli protein ve direnç egzersizi. Biri eksik kalırsa diğeri tek başına yetmez.
- Proteini güne yayın, tek öğünde toplamayın.
- Haftada en az iki gün ağırlık, lastik bant ya da vücut ağırlığıyla çalışın.
- Tartıdaki sayının yanında vücut analiziyle kas ve yağ oranını izleyin.
Konunun ayrıntısı kas kaybı sayfasında.
Diyetisyen bu süreçte ne yapar?
GLP-1 Beslenme Programı beş adımda ilerler: ön görüşme ve sağlık öyküsü, vücut analizi ve hedef, kişisel beslenme planı, düzenli takip ve yan etkiye göre uyarlama, ilaç sonrası geçiş.
Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural görüşmeleri İzmir Bayraklı'da yüz yüze ve online yapar. Plan, hekiminizin yürüttüğü tedaviyle uyumlu kurulur. Program ayrıntıları için GLP-1 Beslenme Programı sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Mozaffarian D ve ark. Nutritional priorities to support GLP-1 therapy for obesity. Am J Clin Nutr 2025 (yeni sekmede açılır) — ACLM, ASN, OMA ve TOS ortak bildirgesi
- T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 (yeni sekmede açılır) — Besin grupları ve günlük ihtiyaçlar
- Wilding JPH ve ark. Once-weekly semaglutide in adults with overweight or obesity. N Engl J Med 2021 (yeni sekmede açılır) — STEP 1 çalışması
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Düzeltme ve öneri için editör: dyt.seymaturkoglu@gmail.com
Program
Tabağınızı birlikte kuralım
Yazılar genel bilgilendirme amaçlıdır. Kendi ilaç sürecinize uygun plan için ön görüşme talep edebilirsiniz.
Ön görüşme
Konu rehberleri
GLP-1 sürecinde beslenme rehberleri
Yan etkiler
Bulantı, kabızlık, ishal ve reflüde tabağı nasıl ayarlarsınız.
Kimler için?
İnsülin direnci, diyabet, PKOS ve 50 yaş üstü için notlar.
Yazılar
Bu konudaki yazılar
GLP-1 Kullanırken Dışarıda Yemek Nasıl Seçilir?
GLP-1 ilacı kullanırken dışarıda yemek seçerken üç şeye bakılır: tabakta protein olsun, pişirme yöntemi ızgara, fırın ya da haşlama olsun, porsiyon küçük kalsın.
GLP-1 Kullanırken Bir Günde Ne Yenir? Örnek Menü
Bu yazıda iştahın azaldığı günler için küçük öğünlerle kurulmuş üç örnek gün bulacaksınız; her biri protein, lif ve sıvı ihtiyacına yaklaşmayı hedefler.
Semaglutid Kullanırken Ne Yemeli?
Her öğüne proteinle başlayın, tabağın yarısını sebzeye ayırın, küçük porsiyonlarla yavaş yiyin ve sıvıyı gün içine yayın.
Sık sorulan sorular
GLP-1 sürecinde beslenme hakkında sık sorulan sorular
Semaglutid kullanırken ne yemeliyim?
Her öğünde önce protein, sonra sebze, en son az miktarda tahıl yemek iyi bir başlangıçtır. Yağlı ve büyük öğünler bulantıyı artırabildiği için küçük porsiyon tercih edilir.
Hiç acıkmıyorsam yemek yemem gerekir mi?
Evet. İştah olmasa da vücudun protein, sıvı ve vitamin ihtiyacı sürer. Gün içinde en az iki üç küçük, proteinli öğün yapmak kas kaybını ve halsizliği azaltır.
GLP-1 kullanırken diyet listesi gerekir mi?
Hazır bir liste herkese uymaz. Kilonuz, yan etkileriniz, varsa diyabet ya da başka hastalıklarınız plana yön verir. Diyetisyen bu bilgilere göre kişisel bir plan hazırlar.
Ekmek ve pilav yiyebilir miyim?
Yiyebilirsiniz. Tam tahıllı seçenekleri yumruk kadar porsiyonla, proteinden ve sebzeden sonra yemek tokluğu dengeler ve kan şekerini daha az dalgalandırır.
Protein tozu kullanmak şart mı?
Şart değildir. Çoğu kişi ihtiyacını yumurta, yoğurt, et, balık ve baklagille karşılayabilir. İştahın çok düştüğü dönemlerde diyetisyen ek destek önerebilir.
Beslenme planı ilacın etkisini değiştirir mi?
Beslenme ilacın nasıl çalıştığını değiştirmez. Ama yan etkileri hafifletmeye, kası korumaya ve ilaç sonrasına hazırlanmaya yardımcı olur.
Semaglutid kullanıyorum ve hiç iştahım yok, günde kaç öğün yemeliyim?
İştah olmasa da günde üç küçük öğün ve gerekirse bir ara öğün hedeflemek iyi bir başlangıçtır. Her öğüne önce protein koyun, sonra sebze ve az miktarda tahıl ekleyin. Uzun süre aç kalmak kas kaybını ve halsizliği artırabilir. Öğün sayısını ve porsiyonu diyetisyeninizle kendinize göre ayarlayın.
GLP-1 iğnesine yeni başladım, ilk hafta ne yersem mide bulantısı olmaz?
Herkese uyan bir liste yok, ama ilk haftalarda küçük porsiyon, yavaş yemek ve az yağlı, sade yemekler çoğu kişide bulantıyı azaltır. Kızartmayı, ağır soslu ve çok tatlı yiyecekleri sınırlayın; sıvıyı öğün aralarında yudum yudum için. Kusma ya da şiddetli karın ağrısı olursa beklemeden hekiminize başvurun.
Tirzepatid kullanırken akşam yemeğinde ekmek ve pilav yiyebilir miyim?
Yiyebilirsiniz; bu ilaçları kullanırken tahıl yasak değildir. Önemli olan ölçüdür: tabağın yarısı sebze, dörtte biri protein, dörtte biri tahıl olacak şekilde düşünün. Tam tahıllı ekmek ve bulgur tokluğu uzatır. İştahınız azsa önce proteini bitirin, tahılı tabağın sonuna bırakın. Porsiyonu açlığınıza göre ayarlayın.
Yanıtlar genel bilgilendirme amaçlıdır. İlaç başlatma, doz ve bırakma kararı hekiminizindir.
İlgili konular
